ZAGROŻENIE ŚMIETKĄ KAPUŚCIANĄ ORAZ PRZYMROZKAMI

Z komunikatu dowiesz się:

• gdzie występuje największe zagrożenie śmietką kapuścianą na podstawie modeli rozwojowych
• jaka była liczebność muchówek w monitoringu foto-pułapkowym w ostatnim tygodniu
• gdzie i z jaką intensywnością wystąpiły przymrozki na podstawie mokrego termometru
• jakie uszkodzenia mogą powodować przymrozki w uprawach warzyw
• jaka jest prognoza przymrozków na kolejne dni

GDZIE WYSTĄPIŁO ZAGROŻENIE ŚMIETKĄ KAPUŚCIANĄ

Mapa nr. 1 przedstawia zagrożenie śmietką kapuścianą w dniach 21-23.04.2026 r.

Mapa 1. Regiony, w których wystąpiło zagrożenie muchówkami śmietki, 21-23.04.2026 r.

Na podstawie modeli matematycznych rozwoju szkodnika oraz danych meteorologicznych określono poziom zagrożenia w poszczególnych regionach kraju.

Wysokie zagrożenie (czerwone punkty) wystąpiło głównie:

– pas centralny: od Wielkopolski przez Łódzkie po Mazowsze, okolice Poznania, Kalisza, Łodzi

– południowy zachód: Dolny Śląsk, okolice Wrocławia i Opola

– południe i południowy wschód: Śląsk, zachodnia Małopolska, Podkarpacie, okolice Rzeszowa i Przemyśla, gdzie warunki termiczne sprzyjały intensywnemu rozwojowi pierwszego pokolenia szkodnika

Średnie zagrożenie (żółte punkty) obserwowano:

– strefy przejściowe w centrum kraju, okolice Piotrkowa Trybunalskiego i Częstochowy

– Kujawy i część woj. kujawsko-pomorskiego

– południowa Małopolska i wschodnia Lubelszczyzna, gdzie rozwój szkodnika był nieco wolniejszy

Brak zagrożenia (zielone punkty) dotyczył głównie:

– północnej Polski, w tym Pomorza i części Warmii i Mazur

– lokalnie południowo-wschodnich krańców kraju

JAK WYGLĄDAŁA LICZEBNOŚC ODŁWIONYCH MUCHÓWEK ŚMIETKI NA PUŁAPKACH ZAPACHOWYCH W OSTATNIM TYGODNIIU

W ostatnim tygodniu zaobserwowano wyraźny wzrost aktywności śmietki kapuścianej we wszystkich monitorowanych lokalizacjach.

Najwyższą liczebność odnotowano m.in. w regionach:

– Kalisza i Sieradza: 113 szt.

– Łęczycy: 82 szt.

– Sochaczewa: 53 szt.

Wysokie odłowy w tych lokalizacjach były związane z utrzymującymi się wyższymi temperaturami powietrza oraz korzystnymi warunkami wilgotnościowymi, które przyspieszyły wylot muchówek.

Nieco niższe, ale nadal istotne liczebności odnotowano w:

– Małopolsce, rejon Igołomii i Charsznicy: 7–36 szt.

– Poznaniu: 30 szt.

– na Kujawach: 10 szt.

ZAGROŻENIE PRZYMROZKAMI NA BAZIE MOKREGO TERMOMETRU

Czym jest temperatura mokrego termometru?

Jest to temperatura, do której schładza się powierzchnia roślin na skutek parowania wody. W praktyce lepiej niż temperatura powietrza pokazuje moment, w którym zaczyna dochodzić do zamarzania tkanek roślinnych.

GDZIE WYSTĄPIŁY PRZYMROZKI

Na podstawie danych temperatury mokrego termometru w ciągu ostatnich 2 dni obserwowano wysokie ryzyko wystąpienia przymrozków na znacznym obszarze kraju.

Mapa nr. 2 przedstawia obszary, na których wystąpiły przymrozki.

Mapa 2. Regiony, gdzie wystąpiły przymrozki na podstawie mokrego termometru w dniach 21 i 22 kwietnia

Najsilniejsze przymrozki (poniżej -2,5°C – bordowe punkty) wystąpiły głównie:

– w centralnej i wschodniej Polsce – szczególnie w rejonie Mazowsza (okolice Warszawy), Lubelszczyzny oraz części Podlasia

– w południowo-zachodniej Polsce – Dolny Śląsk i okolice Opola

– lokalnie także w Wielkopolsce i na Kujawach

Umiarkowane przymrozki (-1°C do -2,5°C) – różowe punkty):

– bardzo licznie w pasie centralnym kraju – od Wielkopolski przez Łódzkie po Mazowsze

– także w południowej Polsce (Śląsk, Małopolska) oraz częściowo na wschodzie

Słabe przymrozki (0°C do -1°C – żółte punkty):

– rozproszone w całym kraju, ale szczególnie widoczne w centrum i na południu

– częściej pojawiały się na obrzeżach obszarów z silniejszymi przymrozkami

Brak przymrozków (>0°C – zielone punkty):

– głównie w południowej Polsce, zwłaszcza w rejonach podgórskich (Podkarpacie, Małopolska)

– lokalnie także na południu Śląska

WPŁYW PRZYMROZKÓW NA WARZYWA

Warto podkreślić, że temperatura mokrego termometru bardzo dobrze odzwierciedla rzeczywiste ryzyko uszkodzeń roślin, ponieważ uwzględnia wpływ wilgotności powietrza i procesów wychładzania.

Najbardziej narażone są obecnie młode rośliny, szczególnie świeżo wysadzona rozsada warzyw kapustnych, takich jak kapusta głowiasta, kalafior czy brokuł. W przypadku słabych przymrozków (0 do -1°C) mogą pojawić się pierwsze objawy stresu, takie jak przejściowe więdnięcie, zahamowanie wzrostu oraz lekkie uszkodzenia blaszek liściowych. Przy umiarkowanych przymrozkach (-1 do -2,5°C) obserwuje się już wyraźniejsze uszkodzenia, obejmujące nekrozy liści, uszkodzenia stożków wzrostu oraz pogorszenie przyjmowania się rozsady.

Największe zagrożenie stanowią jednak przymrozki poniżej -2,5°C, które mogą prowadzić do poważnych strat. W takich warunkach dochodzi do uszkodzeń tkanek przewodzących, zamierania stożków wzrostu, a nawet całkowitego wypadania roślin. Szczególnie wrażliwe są młode rośliny o słabo rozwiniętym systemie korzeniowym, które nie zdążyły się jeszcze dobrze ukorzenić po wysadzeniu.

Podobne ryzyko dotyczy młodych roślin cebuli, czosnku, gdzie przymrozki mogą powodować uszkodzenia liści, ich wodnistość, a w konsekwencji ograniczenie dalszego wzrost. W przypadku świeżo wschodzących siewek marchwi i pietruszki nawet krótkotrwałe spadki temperatury poniżej -2°C mogą prowadzić do uszkodzenia liścieni i zahamowania rozwoju, a przy silniejszych przymrozkach do częściowego lub całkowitego wypadania wschodów.

Na przymrozki w obecnym terminie narażone są również inne warzywa, szczególnie burak ćwikłowy w fazie wschodów czy wczesne nasadzenia ziemniaka. W przypadku bardzo wczesnych siewów ryzyko dotyczy także fasoli i kukurydzy cukrowej.

PROGNOZA PRZYMROZKÓW NA 24 I 25 KWIETNIA

W kolejnych dniach obserwowany będzie wyraźny wzrost temperatur, co ograniczy ryzyko przymrozków na większości obszaru kraju.

Mapa 3. Prognoza wystąpienia przymrozków w dniach 24 i 25 kwietnia

Brak przymrozków (zielone punkty) obejmują zdecydowaną większość kraju.

Umiarkowane przymrozki (-1°C do -2,5°C – różowe punkty) mogą wystąpić lokalnie:

– w północno-wschodniej Polsce, szczególnie w rejonie Podlasia

– miejscami na wschodnich krańcach Lubelszczyzny

Słabe przymrozki (0°C do -1°C – żółte punkty):

– lokalnie w północno-wschodniej Polsce, Warmia i Mazury, Podlasie

– punktowo w obniżeniach terenu centralnej Polski

Dane prezentowane w komunikacie pochodzą z ponad 200 stacji meteorologicznych oraz automatycznych foto-pułapek na szkodniki. System Farm Smart Alert przetwarza dane i oblicza ryzyko wystąpienia zagrożeń na podstawie danych pogodowych, wyników bieżącego monitoringu szkodników w pułapkach oraz opracowanych modeli matematycznych dla ich rozwoju.

Osoby zainteresowane otrzymywaniem bieżących komunikatów w swoich regionach zapraszamy na stronę farmsmart.pl

Opracowane przez Zespół Farm Smart Alert

System Farm Smart Alert potwierdza obecność osobników I pokolenia śmietki kapuścianej. Odłowy na pułapkach zapachowych, modele fenologiczne i dane z sieci stacji meteorologicznych wskazują rosnące ryzyko nalotu w kilku regionach Polski.

MAPA ZAGROŻEŃ - PROGNOZOWANY POJAW I POKOLENIA ŚMIETKI

Poniższa mapa została wygenerowana na podstawie danych ze stacji meteorologicznych oraz opracowanych modeli fenologicznych (na podstawie sumy temperatur efektywnych) dla śmietki kapuścianej. Mapa pokazuje prognozowane ryzyko pojawu dorosłych muchówek w dniach 14-16 kwietnia 2026 r.

Zagrożenie śmietką kapuścianą (żółte i czerwone punkty na mapie) wystąpiło w następujących regionach:

• Polska centralna: pas Mazowsza (rejon Sochaczewa, Łowicza), wschodnie Kujawy
• Region łódzko-kujawski: okolice Łęczycy, Kutna
• Polska południowa i południowo-wschodnia: Małopolska (rejon Krakowa: Charsznica, Proszowice, Igołomia), wschodnia część Podkarpacia, zachodnia Lubelszczyzna
• Dolny Śląsk i Opolszczyzna: lokalne zagrożenia w dolinie Odry i Nysy Kłodzkiej

Północ Polski (Pomorze, Warmia, Mazury) oraz wschodnia część kraju pozostają w tej chwili zielone, co oznacza brak zagrożenia. W tych rejonach nalot I pokolenia prognozowany jest z kolejnych tygodniach, w zależności od dalszego przebiegu pogody.

Ryc. 1. Mapa ryzyka pojawu I pokolenia śmietki kapuścianej, 14-16.04.2026 r.

MONITORING ŚMIETKI NA PODSTAWIE FOTO-PUŁAPEK

Aktywność śmietki kapuścianej jest ściśle uzależniona od temperatury. Aby muchówki wyleciały z gleby, gdzie zimowały jako poczwarki, temperatura gleby musi osiągnąć co najmniej 10°C na głębokości 5 cm. Intensywność lotu gwałtownie rośnie przy temperaturze powietrza 15-20°C i słonecznej pogodzie.

Odłowienie co najmniej 2 samic dziennie przez 2 kolejne dni stanowi sygnał do wykonania zabiegu ochronnego. Pierwsze odłowy na pułapkach pojawiły się 10-11 kwietnia, a od 14 kwietnia liczba muchówek wyraźnie wzrasta. Próg zagrożenia został przekroczony w dniach 14-15 kwietnia w następujących regionach:

• Region Łęczycy (woj. łódzkie)
• Region Sochaczewa (zachodnie Mazowsze) - najwyższe odłowy spośród aktualnie monitorowanych lokalizacji.
• Małopolska - Igołomia i Proszowice (woj. małopolskie, rejon Krakowa)

Poniższe zdjęcie przedstawia podłogę lepową z foto-pułapki, gdzie widoczne są odłowione muchówki.

Fot. 1. Zdjęcie podłogi lepowej, na której zostały odłowione muchówki śmietki

Wykres poniżej przedstawia szczegółowo liczbę osobników śmietki odłowionych na pułapce w regionie Łęczycy w ostatnim tygodniu. Dane te obrazują typowy wzorzec wiosennego pojawu I pokolenia. Po powolnym starcie w niższych temperaturach następuje wyraźne przyspieszenie nalotu wraz z ociepleniem. W dniach 14-15 kwietnia odłowiono łącznie 8 osobników (4 szt./dzień), to wyraźnie przekracza próg zagrożenia. Trend wzrostowy wskazuje, że aktywność śmietki będzie nadal rosnąć wraz ze wzrostem temperatur w kolejnych dniach.

Wyk. 1. Wykres liczebności śmietki kapuścianej odłowionej w foto-pułapce zapachowej w regionie Łęczycy, 10-15.04.2026.

Jak często należy powtarzać zabieg?

• Jeżeli temperatura powietrza przekracza 20°C, wówczas zabieg należy powtórzyć po 3 dniach.
• Gdy temperatura jest niższa niż 20°C, zabieg powtórzyć po 5 dniach.
• Utrzymująca się zła pogoda (chłód, deszcz, wiatr) oznacza, że loty śmietki mogą się wydłużyć. W takiej sytuacji zabieg należy powtórzyć 2-3-krotnie w odstępach określonych powyżej.

Dane prezentowane w komunikacie pochodzą z ponad 200 stacji meteorologicznych oraz automatycznych foto-pułapek rozmieszczonych w całej Polsce. System Farm Smart Alert przetwarza dane pogodowe w czasie rzeczywistym i oblicza ryzyko wystąpieniadanego szkodnika na podstawie danych pogodowych, opracowanych modeli fenologicznych oraz wyników bieżącego monitoringu w pułapkach.

Osoby zainteresowane otrzymywaniem bieżących komunikatów w swoich regionach zapraszamy na stronę farmsmart.pl