<![CDATA[Zientzia puntu-puntuan]]>5c7f1bef-6368-57f3-83f4-bfa4178225dfWed, 25 Mar 2026 17:05:55 +0000Captivate.fmUPNAhttps://artwork.captivate.fm/c7288085-04d8-45b5-9f00-0f13d8d8670a/ywXQmpe7u4Qy2NwGGNp_0sJA.jpgZientzia puntu-puntuanUPNAUPNANafarroako Unibertsitate Publikoaren dibulgazio zientifikoko podcasta. Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.https://www.unavarra.es/cultura/?languageId=100001falseepisodicnopodcastSaskia berrasmatzen: materialen iraultza erremonteanSaskia berrasmatzen: materialen iraultza erremonteanErremontea garai berrietara moldatu nahian dabilen pilota modalitatea da. Artisau-lanari eta tradizioari loturik, erreminta egiteko modua ez da apenas aldatu sortu zenetik. Orain, Nafarroako Unibertsitate Publikoko INAMAT institutuko ikertzaileek material konposatuak eta 3D fabrikazioa aztertzen ari dira erresistenteagok eta eskuragarriagoak diren saskiak garatzeko. Berrikuntzak tradizioa arriskuan jartzen al du, ala haren etorkizuna bermatzeko giltza da? Xabier Sandua ingeniariak ditu erantzunak.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Erremontea garai berrietara moldatu nahian dabilen pilota modalitatea da. Artisau-lanari eta tradizioari loturik, erreminta egiteko modua ez da apenas aldatu sortu zenetik. Orain, Nafarroako Unibertsitate Publikoko INAMAT institutuko ikertzaileek material konposatuak eta 3D fabrikazioa aztertzen ari dira erresistenteagok eta eskuragarriagoak diren saskiak garatzeko. Berrikuntzak tradizioa arriskuan jartzen al du, ala haren etorkizuna bermatzeko giltza da? Xabier Sandua ingeniariak ditu erantzunak.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>4a467e2f-8b4c-4ba8-846e-196dd18022a5Wed, 25 Mar 2026 00:00:00 +010014:04falsefull547475Logika lausoa edo grisen edertasunaLogika lausoa edo grisen edertasunaZuri edo beltz, bai edo ez… Gure erabaki gehienek — eta algoritmo askok hartzen dituzkenek — ez dute horrela funtzionatzen. Zuria nekez izaten da erabat zuri, eta beltza ere gutxitan izaten da erabat beltz. Gaurko atala gris horietara begiratuko dugu: zalantzetara, tarteko balioetara, eta zuzenean alderatu ezin diren egoeretara. Ander Goñi Medrano NUPeko matematikaria da, eta NAIR Center Nafarroako Adimen artifizialaren Ikerketa Zentroan aritzen da ikerketan. Logika lausoaz eta grisen edertasunaz aritu gara solasean.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Zuri edo beltz, bai edo ez… Gure erabaki gehienek — eta algoritmo askok hartzen dituzkenek — ez dute horrela funtzionatzen. Zuria nekez izaten da erabat zuri, eta beltza ere gutxitan izaten da erabat beltz. Gaurko atala gris horietara begiratuko dugu: zalantzetara, tarteko balioetara, eta zuzenean alderatu ezin diren egoeretara. Ander Goñi Medrano NUPeko matematikaria da, eta NAIR Center Nafarroako Adimen artifizialaren Ikerketa Zentroan aritzen da ikerketan. Logika lausoaz eta grisen edertasunaz aritu gara solasean.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>de5b1dbb-0b2a-4bb8-a7a4-4b756385fe45Fri, 27 Feb 2026 09:00:00 +010014:25falsefull546465Nork babesten du garraiolaria Europan?Nork babesten du garraiolaria Europan?Gure inguruan ditugun produktu gehienak kamioi batean iritsi dira, baina gutxitan pentsatzen dugu nork ekarri dituen. Atal honetan, errepide garraioaren atzean dagoen azpi-kontratazioa, ez-ordaintzeak eta Europako estatuen legeek sortzen dituzten hutsuneak aztertu ditugu, Eva Fernandez Nazioarteko Zuzenbide Pribatuko ikertzailearekin.

Salgaiek errez egiten dute mugaz gaindi, eskubideek, berriz, ez hainbeste.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Gure inguruan ditugun produktu gehienak kamioi batean iritsi dira, baina gutxitan pentsatzen dugu nork ekarri dituen. Atal honetan, errepide garraioaren atzean dagoen azpi-kontratazioa, ez-ordaintzeak eta Europako estatuen legeek sortzen dituzten hutsuneak aztertu ditugu, Eva Fernandez Nazioarteko Zuzenbide Pribatuko ikertzailearekin.

Salgaiek errez egiten dute mugaz gaindi, eskubideek, berriz, ez hainbeste.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>fdb5419d-ec9d-44c5-9f74-abd1562068cdFri, 30 Jan 2026 09:00:00 +010015:16falsefull545455Zor publikoaren arintze jokoak: nork mugituko du lehen fitxa?Zor publikoaren arintze jokoak: nork mugituko du lehen fitxa?Imajinatu joko mahai bat gela itxi batean. Mahai horretan jokalariek ez dute bakarrik dirua jokatzen, herrialde oso baten etorkizuna dute jokoan. Partida global honetan esertzen dira gobernuak, inbertsio funtsak, bankuak, nazioarteko erakundeak eta, orain, Txina, arau zahar guztiak aldatu dituen eragileak. Zor publikoaren arintze joko hauek aztertu ditu Idoia Agirre NUPeko ekonomistak. 

Partida martxan da: nork mugituko du lehen fitxa?

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Imajinatu joko mahai bat gela itxi batean. Mahai horretan jokalariek ez dute bakarrik dirua jokatzen, herrialde oso baten etorkizuna dute jokoan. Partida global honetan esertzen dira gobernuak, inbertsio funtsak, bankuak, nazioarteko erakundeak eta, orain, Txina, arau zahar guztiak aldatu dituen eragileak. Zor publikoaren arintze joko hauek aztertu ditu Idoia Agirre NUPeko ekonomistak. 

Partida martxan da: nork mugituko du lehen fitxa?

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>5d59813e-47da-42a7-9b15-5dda9fcbdb77Mon, 29 Dec 2025 09:00:00 +010015:21falsefull544445Epaitegitik zelaira: istorioak kirolaren bidez berridaztenEpaitegitik zelaira: istorioak kirolaren bidez berridaztenKirolak nola lagundu dezake gizarteratzen legearekin arazoa duen nerabea? Entrenamendu programa batek bigarren aukera bat bilakatu al daiteke neurri judizialak betetzen ari den gaztearentzat?  Ekaitz Irujo Compains ikertzailearen eskutik ezagutuko dugu nola bihur daitekeen kirol entrenamendu bat gazte hauei arnasa emateko modu, eta nola uztartzen diren praktika eta ikerketa. Futbola eta boxeoa aitzaki, gazte hauek gizarteratzeko bide berri bat ari dira eraikitzen. Hau da gaurko gure bidaia: epaitegitik zelaira, eta handik gazteen etorkizun posibleetara.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Kirolak nola lagundu dezake gizarteratzen legearekin arazoa duen nerabea? Entrenamendu programa batek bigarren aukera bat bilakatu al daiteke neurri judizialak betetzen ari den gaztearentzat?  Ekaitz Irujo Compains ikertzailearen eskutik ezagutuko dugu nola bihur daitekeen kirol entrenamendu bat gazte hauei arnasa emateko modu, eta nola uztartzen diren praktika eta ikerketa. Futbola eta boxeoa aitzaki, gazte hauek gizarteratzeko bide berri bat ari dira eraikitzen. Hau da gaurko gure bidaia: epaitegitik zelaira, eta handik gazteen etorkizun posibleetara.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>ac9db868-d82c-44cf-97ce-c35ce195d5acFri, 28 Nov 2025 09:00:00 +010015:10falsefull543435Gorputzaren mezularitza sekretuaGorputzaren mezularitza sekretuaInoiz pentsatu al duzu elkar nola komunikatzen diren gure zelulek? Ez dute mugikorrik, ez posta elektronikorik. ezta Whatsapp talderik ere. Badute, ordea, euren mezularitza-sistema propioa: zelulaz kanpoko besikulak. Burbuila ñimiñoak, nanopartikulak. Barruan, informazio pakete txiki-txikiak daramatzate: RNA zatitxoak, proteinak, seinale kimikoak…eta mezu argiak bidaltzen dituzte. Horrela, zelulek elkarri eragiten diote… ukitu gabe.

Azken urteotan, besikula horiek giltza bilakatu dira gaixotasunak hobeto ulertzeko eta tratatzeko. Hau da Zientzia Puntu-puntuan. Gaur, &quot;Zelulen mezulariak&quot;. Gorputzaren posta sekretua deszifratzen saiatzen da gure gaurko gonbidatua, Carmen Roncal, biologoa, biokimikoa eta NUPeko irakaslea.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Inoiz pentsatu al duzu elkar nola komunikatzen diren gure zelulek? Ez dute mugikorrik, ez posta elektronikorik. ezta Whatsapp talderik ere. Badute, ordea, euren mezularitza-sistema propioa: zelulaz kanpoko besikulak. Burbuila ñimiñoak, nanopartikulak. Barruan, informazio pakete txiki-txikiak daramatzate: RNA zatitxoak, proteinak, seinale kimikoak…eta mezu argiak bidaltzen dituzte. Horrela, zelulek elkarri eragiten diote… ukitu gabe.

Azken urteotan, besikula horiek giltza bilakatu dira gaixotasunak hobeto ulertzeko eta tratatzeko. Hau da Zientzia Puntu-puntuan. Gaur, &quot;Zelulen mezulariak&quot;. Gorputzaren posta sekretua deszifratzen saiatzen da gure gaurko gonbidatua, Carmen Roncal, biologoa, biokimikoa eta NUPeko irakaslea.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>cc0ef2d9-ffd0-43a3-adef-2610fad7b7fdFri, 31 Oct 2025 09:00:00 +010014:51falsefull542425Mateak eta mitoakMateak eta mitoak“Ni ez naiz batere abila matematiketan”, “listoendako da”. Tamalez oraidik maíz maiz entzuten diren esaldiak dira . Aurreritizak asko dira ikasgai honen inguran. Zenbakiei eta formulei itsasitako mitoak. Mutilak neskak baino hobeak al dira?.... benetanBenetan? Existitzen al da talentu matematikoa? Pentsatzeko beste modu bat al da? Emozioak nola uztartu ikasgai honetan?  Matematikaren Didaktikan didaktikan aditua da Aitzol Lasa. Berak lagunduko digu erantzunak bilatzen.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>“Ni ez naiz batere abila matematiketan”, “listoendako da”. Tamalez oraidik maíz maiz entzuten diren esaldiak dira . Aurreritizak asko dira ikasgai honen inguran. Zenbakiei eta formulei itsasitako mitoak. Mutilak neskak baino hobeak al dira?.... benetanBenetan? Existitzen al da talentu matematikoa? Pentsatzeko beste modu bat al da? Emozioak nola uztartu ikasgai honetan?  Matematikaren Didaktikan didaktikan aditua da Aitzol Lasa. Berak lagunduko digu erantzunak bilatzen.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>e12c3a88-4a5e-4942-a128-d9b47bc407e0Mon, 29 Sep 2025 09:00:00 +010015:31falsefull541415Diagnostikoa duten mapakDiagnostikoa duten mapakGaur, begiak mapetan jarriko ditugu. Baina ez turismo gidetan edo GPS-an, baizik eta gure osasunaren kartografian. Non gertatzen dira gaixotasunak? Ze aldaketa ematen dira herrialde batetik bestera? Garuneko minbizia tasa handiagoa da zure eskualdean?  Arrisku-faktorerik ote?   Estatistika espazialaz ari gara,  gaixotasunen bilakaera edota etorkizuneko populazioa aurreikusten laguntzen digun zientzia.  Jaione Etxeberria NUPeko matematikariak ekarpen aitzindariak egin ditu alor honetan. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Gaur, begiak mapetan jarriko ditugu. Baina ez turismo gidetan edo GPS-an, baizik eta gure osasunaren kartografian. Non gertatzen dira gaixotasunak? Ze aldaketa ematen dira herrialde batetik bestera? Garuneko minbizia tasa handiagoa da zure eskualdean?  Arrisku-faktorerik ote?   Estatistika espazialaz ari gara,  gaixotasunen bilakaera edota etorkizuneko populazioa aurreikusten laguntzen digun zientzia.  Jaione Etxeberria NUPeko matematikariak ekarpen aitzindariak egin ditu alor honetan. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>11de1025-f223-463b-ae52-2977627ae6b9Mon, 30 Jun 2025 09:00:00 +010015:09falsefull440404Erromatarrak garaitu genituenekoaErromatarrak garaitu genituenekoaXIX. mendeko bertsopaperek diotenez, duela 2.000 urte baino gehiago euskaldunok erromatarrak garaitu genituen. Ez bakarrik hemen, baita Erroman bertan ere. Gaia, gaur egun, arrotza egiten zaigu, baina zaldun transtiberinotarren kondaira oso zabalduta zegoen gurean. Garaiko bertsopaperetan arakatu du Jokin Lantz 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>XIX. mendeko bertsopaperek diotenez, duela 2.000 urte baino gehiago euskaldunok erromatarrak garaitu genituen. Ez bakarrik hemen, baita Erroman bertan ere. Gaia, gaur egun, arrotza egiten zaigu, baina zaldun transtiberinotarren kondaira oso zabalduta zegoen gurean. Garaiko bertsopaperetan arakatu du Jokin Lantz 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>7c2dd2f4-8e56-4e99-971b-35bfdc32c0cbThu, 29 May 2025 09:00:00 +010016:17falsefull439394Magnesiozko protesiak gertuagoMagnesiozko protesiak gertuagoMagnesio-aleazioak degradagarriak dira, eta beste metal batzuen aleazioen alternatiba bihur litezke protesiak fabrikatzeko orduan, hezurrak soldatzeko edo arazo kardiobaskularrak konpontzeko erabiltzen baitira. Adrian Claver ingeniariak magnesio-aleazioa hobetzea lortu du, degradazio-abiadura kontrolatu ahal izateko. Horrek pazienteetan bigarren ebakuntza bat saihestea lagunduko luke.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Magnesio-aleazioak degradagarriak dira, eta beste metal batzuen aleazioen alternatiba bihur litezke protesiak fabrikatzeko orduan, hezurrak soldatzeko edo arazo kardiobaskularrak konpontzeko erabiltzen baitira. Adrian Claver ingeniariak magnesio-aleazioa hobetzea lortu du, degradazio-abiadura kontrolatu ahal izateko. Horrek pazienteetan bigarren ebakuntza bat saihestea lagunduko luke.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>f196074e-915a-4108-a79e-b806d12d166dTue, 29 Apr 2025 09:00:00 +010013:06falsefull438384TOP, errepresio frankistaren auzitegiaTOP, errepresio frankistaren auzitegiaTOP Ordena Publikoko Auzitegiak hamahiru urte luzez jardun zuen frankismoaren garaian, 1963tik aurrera. 20.000 prozesu judizial baino gehiago abiarazi zituen eta 50.000 lagun pasa ziren handik, gaur egun oinarrizko eskubide diren delituengatik. Euskal probintziak izan ziren zigortuenak TOP indarrean egon zen urteetan. Imanol Satrustegi Andres historialariak nafarrek jasotako epaiak ikertu ditu banan-banan. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>TOP Ordena Publikoko Auzitegiak hamahiru urte luzez jardun zuen frankismoaren garaian, 1963tik aurrera. 20.000 prozesu judizial baino gehiago abiarazi zituen eta 50.000 lagun pasa ziren handik, gaur egun oinarrizko eskubide diren delituengatik. Euskal probintziak izan ziren zigortuenak TOP indarrean egon zen urteetan. Imanol Satrustegi Andres historialariak nafarrek jasotako epaiak ikertu ditu banan-banan. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>f60be1d4-7a08-4a2b-8545-b46db891f8e6Sat, 29 Mar 2025 09:00:00 +010015:02falsefull437374Laboreetan espektro bilaLaboreetan espektro bilaMamu-ehiztarien entzutea izanen duzu, seguru aski. Nekazaritzan ere badira ikertzaileak, espektroak harrapatu nahian ibiltzen direnak, argiaren espektroen bila. Espektrometria gure begiek ezin ikusi duten hori agerian uzteko teknologia da: laboreen osasuna, elikagaien kalitatea eta gaixotasunen lehen zantzuak detektatzeko balio duena. Silvia Arazuri ingeniaria hogei urte daramatza espektro ikusgai eta infragorriek ematen dituzten datuak aztertzen. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Mamu-ehiztarien entzutea izanen duzu, seguru aski. Nekazaritzan ere badira ikertzaileak, espektroak harrapatu nahian ibiltzen direnak, argiaren espektroen bila. Espektrometria gure begiek ezin ikusi duten hori agerian uzteko teknologia da: laboreen osasuna, elikagaien kalitatea eta gaixotasunen lehen zantzuak detektatzeko balio duena. Silvia Arazuri ingeniaria hogei urte daramatza espektro ikusgai eta infragorriek ematen dituzten datuak aztertzen. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>17bcc8f8-f304-46a5-abed-17d846e2c4cfFri, 28 Feb 2025 09:00:00 +010013:51falsefull436364Menopausia, aldizkako baraua eta indar ariketaMenopausia, aldizkako baraua eta indar ariketaOna al da aldizkako baraualdia menopausia ostean? Zeintzuk dira bere ondorioak? Zergatik da emakumeentzat hain garrantzitsua 50 urtetik aurrera muskulua entrenatzea? ALdizkako baraua egiten baduzu, proteina gehiago behar duzu? Asko dira galderak eta, orain arte, eskasak zientziaren erantzunak. NUPeko Elikos taldeak gai honi buruzko lehen ikerketa-lana egin du. Idoia Labaien da ikerketa burua eta lehen emaitzak aurreratu dizkigu. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Ona al da aldizkako baraualdia menopausia ostean? Zeintzuk dira bere ondorioak? Zergatik da emakumeentzat hain garrantzitsua 50 urtetik aurrera muskulua entrenatzea? ALdizkako baraua egiten baduzu, proteina gehiago behar duzu? Asko dira galderak eta, orain arte, eskasak zientziaren erantzunak. NUPeko Elikos taldeak gai honi buruzko lehen ikerketa-lana egin du. Idoia Labaien da ikerketa burua eta lehen emaitzak aurreratu dizkigu. 

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>bced1e8e-51e3-492a-a4e1-026f8f61de5dWed, 29 Jan 2025 09:00:00 +010016:02falsefull435354Ukitu gabe ukituz. Haptika zer den ezagutuUkitu gabe ukituz. Haptika zer den ezagutuPentsatu al duzu inoiz ukitu gabe ukitzea posible dela? Eta besarkatu gabe besarkada sentiaraztea? Haptika, ukimenaren zientzia, gero eta garrantzitsuagoa da teknologia eta diseinu alorretan. Eta materialak, jakina, ukimen-esperientzia hori aberasteko giltza dira. Urrutiko ukimen sentsazioak sortzeko ikertzen dute gure gaurko gonbidatuek. Bi ingeniari dira: Josu Irisarri haptikan aditua da eta Xabier Sandua, material adimendunetan.  

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin



]]>Pentsatu al duzu inoiz ukitu gabe ukitzea posible dela? Eta besarkatu gabe besarkada sentiaraztea? Haptika, ukimenaren zientzia, gero eta garrantzitsuagoa da teknologia eta diseinu alorretan. Eta materialak, jakina, ukimen-esperientzia hori aberasteko giltza dira. Urrutiko ukimen sentsazioak sortzeko ikertzen dute gure gaurko gonbidatuek. Bi ingeniari dira: Josu Irisarri haptikan aditua da eta Xabier Sandua, material adimendunetan.  

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin



]]>3d7b19e4-b317-4241-b39c-0a84d5dc664bMon, 30 Dec 2024 09:00:00 +010015:55falsefull434344Ze gordetzen dute mahastiek lur azpian?Ze gordetzen dute mahastiek lur azpian?Gaurkoan, sekretu sakon bat argituko dugu, lur azpian gordeta dagoen altxor ikusezina: lurraren metagenomika. Bai, lurra bizitza mikroskopikoz betetako unibertso oso bat da, eta mikroorganismo horiek mahastien etorkizunean funtsezko eragile izan daitezke. Zer gordetzen dute mahastiek erroetan? Nazareth Torres Molina Nafarroako Unibertsitate Publikoko biokimikariak ditu erantzunak.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Gaurkoan, sekretu sakon bat argituko dugu, lur azpian gordeta dagoen altxor ikusezina: lurraren metagenomika. Bai, lurra bizitza mikroskopikoz betetako unibertso oso bat da, eta mikroorganismo horiek mahastien etorkizunean funtsezko eragile izan daitezke. Zer gordetzen dute mahastiek erroetan? Nazareth Torres Molina Nafarroako Unibertsitate Publikoko biokimikariak ditu erantzunak.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>a3fb07ff-0703-4f0b-832b-281654cc07f3Thu, 28 Nov 2024 09:00:00 +010015:54falsefull433334Kartzela konponbide?Kartzela konponbide?Kartzelan usteldu daitezela. Esku gogorra delituak egin dituztenekin. Justizia beratzegia da. Ate batetik sartu eta bestetik ateratzen dira. Esaldi horiek askotan entzuten ditugu telebistako magazinetan edota familiarteko bazkaritan, eta gehiegitan alderdi politikoetako bozeramaileen ahotan. Zigor populismoaren gorakadaz hausnartu dugu Lohitzune Zuloaga NUPeko soziologoarekin.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Kartzelan usteldu daitezela. Esku gogorra delituak egin dituztenekin. Justizia beratzegia da. Ate batetik sartu eta bestetik ateratzen dira. Esaldi horiek askotan entzuten ditugu telebistako magazinetan edota familiarteko bazkaritan, eta gehiegitan alderdi politikoetako bozeramaileen ahotan. Zigor populismoaren gorakadaz hausnartu dugu Lohitzune Zuloaga NUPeko soziologoarekin.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>95e3983e-50de-4cf3-86d4-6dda41687fa4Tue, 29 Oct 2024 09:00:00 +010017:28falsefull432324Tutoretzapeko adingabeen ahotsaTutoretzapeko adingabeen ahotsaNafarroan 435 adingabe daude gobernuaren tutoretzapean. Estatuan ia 36.000 dira azken datuen arabera. Nahiz eta legez harrera familietan bizi beharko luketen, erdia baino gehiago pisuetan eta zentroetan bizi dira. Zentru eta etxe horiei buruz deus gutxi dakigu, bertan bizi diren 221 adingabeei buruz bezala. 

Ume eta gaztetxo hauek ez dute deus ere egin. Besterik gabe, haien familiek ezin dute edo ez dira gai haien ardura hartzeko.  Estigma asko jasaten dute ordea, eta ia inoiz ez ditugu entzuten. Adingabe hauen ahotsa entzuteko parada duzu atal honetan,  Hodei Sarasa, NUPeko irakasle eta ikertzailearen eskutik.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>Nafarroan 435 adingabe daude gobernuaren tutoretzapean. Estatuan ia 36.000 dira azken datuen arabera. Nahiz eta legez harrera familietan bizi beharko luketen, erdia baino gehiago pisuetan eta zentroetan bizi dira. Zentru eta etxe horiei buruz deus gutxi dakigu, bertan bizi diren 221 adingabeei buruz bezala. 

Ume eta gaztetxo hauek ez dute deus ere egin. Besterik gabe, haien familiek ezin dute edo ez dira gai haien ardura hartzeko.  Estigma asko jasaten dute ordea, eta ia inoiz ez ditugu entzuten. Adingabe hauen ahotsa entzuteko parada duzu atal honetan,  Hodei Sarasa, NUPeko irakasle eta ikertzailearen eskutik.

########

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

]]>f44a0afa-e080-4230-bca9-a71dce1df534Thu, 26 Sep 2024 09:00:00 +010014:48falsefull431314Belar txarrak edo praktika txarrak?Belar txarrak edo praktika txarrak?Olo zorroa edo pasmo-belarra. Zalgi eta iraka, gorri biziko mitxoleta, izar belarra…  Okerreko lekuan hazten dira gure ustez. Une desegokian nekazarien irudiko. Baldintza gogorretan gehienetan, eta hala ere aurrera egiten dute. Belar txarrak deitzen ditugu, gaixtoak. Baina, zein dira landare horien gaiztakeriak eta onurak? Zein da haien benetako eginkizuna? Ze baliabide ditugu zentzuz kudeatzeko? Belar txarren zientzian aditua den Ana Zabalza Aznarez doktoreari luzatu  dizkiogu galderak.

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>Olo zorroa edo pasmo-belarra. Zalgi eta iraka, gorri biziko mitxoleta, izar belarra…  Okerreko lekuan hazten dira gure ustez. Une desegokian nekazarien irudiko. Baldintza gogorretan gehienetan, eta hala ere aurrera egiten dute. Belar txarrak deitzen ditugu, gaixtoak. Baina, zein dira landare horien gaiztakeriak eta onurak? Zein da haien benetako eginkizuna? Ze baliabide ditugu zentzuz kudeatzeko? Belar txarren zientzian aditua den Ana Zabalza Aznarez doktoreari luzatu  dizkiogu galderak.

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>0eae95a4-f35a-4217-806d-794c6a868d08Wed, 21 Feb 2024 09:00:00 +010014:41falsefull330303Langileen borroka Nafarroan: Emaztekiak non?Langileen borroka Nafarroan: Emaztekiak non?70. hamarkada Nafarroan. Fabrika handiak. Protestak nonahi… Iruñerriko kaleak gori-gori. Atal honetan frankismoaren hondar urtetan Iruñerrian eman zen langile mugimenduari erreparatu diogu. Orduan eman zen protesta olatu handia ezin da ulertu emakumeak aintzat hartu gabe. Nonziren andrazkoak? Zertan aritu ziren? Nerea Perez Ibarrola historialariaren eskutik erantzunak.

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>70. hamarkada Nafarroan. Fabrika handiak. Protestak nonahi… Iruñerriko kaleak gori-gori. Atal honetan frankismoaren hondar urtetan Iruñerrian eman zen langile mugimenduari erreparatu diogu. Orduan eman zen protesta olatu handia ezin da ulertu emakumeak aintzat hartu gabe. Nonziren andrazkoak? Zertan aritu ziren? Nerea Perez Ibarrola historialariaren eskutik erantzunak.

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>314ba8c6-419c-498e-8549-d8f54f0f5f7bMon, 15 Jan 2024 09:00:00 +010014:03falsefull329293Nekazaritza eta klimaren erronkaNekazaritza eta klimaren erronkaNola gutxitu nekazaritzaren ur beharrak, ura gero eta eskasagoa den aroan? Nola egokitu sistema klima aldaketara? Zein dira gurean nabariak diren ondorioak? Iker Aranjuelo Nafarroako Agrobioteknologia Institutuko ikertzailea da. Ur eta ongarri gutxiagorekin hazi daitezkeen landare barietate berriak ikertzen ditu.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>Nola gutxitu nekazaritzaren ur beharrak, ura gero eta eskasagoa den aroan? Nola egokitu sistema klima aldaketara? Zein dira gurean nabariak diren ondorioak? Iker Aranjuelo Nafarroako Agrobioteknologia Institutuko ikertzailea da. Ur eta ongarri gutxiagorekin hazi daitezkeen landare barietate berriak ikertzen ditu.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>6a4c08df-7184-4c48-a0bb-1faefac663ddMon, 27 Nov 2023 09:00:00 +010013:45falsefull328283Bioestimulatzaileak laborantza lurrak biziberritzekoBioestimulatzaileak laborantza lurrak biziberritzekoNola hobetu laboreen produktibitatea lurra, ura eta ibaiak kutsatu gabe? Nola biziberritu hainbeste nekarazi ditugun lurrak? Nola egin aurre klima aldaketak gure landa eremuei sortzen dien estresari? Nafarroako Agrobioteknologia Institutuan bioestimulatzaile berriak ikertzen ari dira landareak eta nekazal lurrak biziberritzeko. Edurne Baroja doktorea dugu ikerketa buru.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>Nola hobetu laboreen produktibitatea lurra, ura eta ibaiak kutsatu gabe? Nola biziberritu hainbeste nekarazi ditugun lurrak? Nola egin aurre klima aldaketak gure landa eremuei sortzen dien estresari? Nafarroako Agrobioteknologia Institutuan bioestimulatzaile berriak ikertzen ari dira landareak eta nekazal lurrak biziberritzeko. Edurne Baroja doktorea dugu ikerketa buru.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>e75b4332-ffa8-4537-a07d-531300f0bc34Wed, 01 Nov 2023 09:00:00 +010014:15falsefull327273Ariketa fisikoa botikarik onena?Ariketa fisikoa botikarik onena?Ariketa fisikoa pilula balitz, ez legoke errezetatuko ez lukeen medikurik. Edozein dela arrazoia, heriotza-arriskua murrizten du, kardiopatiak,, hipertentsioa, minbizia, zaharren erorketak, depresioa... Nafarroako Ospitalean egiaztatu egin dute ospitaleratutako zaharrekin. Eta argi gelditu da beraien egoera orokorra hobera egiten duela. Horrexegatik, eredua aldatzen ari dira ospitaletan: Gaixoak ohatzean utzi beharrean, lehenbailehen mugiarazten dituzte. Mikel Lopez fisioterapeuta doktoreak azaltzen digu zergatik.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>Ariketa fisikoa pilula balitz, ez legoke errezetatuko ez lukeen medikurik. Edozein dela arrazoia, heriotza-arriskua murrizten du, kardiopatiak,, hipertentsioa, minbizia, zaharren erorketak, depresioa... Nafarroako Ospitalean egiaztatu egin dute ospitaleratutako zaharrekin. Eta argi gelditu da beraien egoera orokorra hobera egiten duela. Horrexegatik, eredua aldatzen ari dira ospitaletan: Gaixoak ohatzean utzi beharrean, lehenbailehen mugiarazten dituzte. Mikel Lopez fisioterapeuta doktoreak azaltzen digu zergatik.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziaren, Berrikuntzaren eta Unibertsitateen Ministerioko Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak laguntza eman du.

]]>2cb87698-9657-47b6-9044-b2584d7ffe55Mon, 18 Sep 2023 09:00:00 +010013:24falsefull326263Bioestatistika zertarako?Bioestatistika zertarako?Epidemiologoei lagundu gaixotasunen kausak ulertu ahal izateko. Saiakera klinikoak diseinatu botiken eta tratamenduen eraginkortasuna ezagutzeko; Sendagaiak ikertu... Horretan denetan aritzen dira bioestatistikariak. Zarata, zaborra edo artefaktuak ez dituzte maite. Ziurgabetasunean eroso, ez dute kasualidadez kausalitateaz hitz egiten. Arkaitz Galbetek, NUPeko matematikariak, sukaldatu digu 25. atala.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Epidemiologoei lagundu gaixotasunen kausak ulertu ahal izateko. Saiakera klinikoak diseinatu botiken eta tratamenduen eraginkortasuna ezagutzeko; Sendagaiak ikertu... Horretan denetan aritzen dira bioestatistikariak. Zarata, zaborra edo artefaktuak ez dituzte maite. Ziurgabetasunean eroso, ez dute kasualidadez kausalitateaz hitz egiten. Arkaitz Galbetek, NUPeko matematikariak, sukaldatu digu 25. atala.

Nafarroako Gobernuaren lankidetzarekin

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>c00d08c5-dc59-47d9-9d7f-a1d948aede0bTue, 27 Jun 2023 09:00:00 +010014:16falsefull325253Gazteen suizidioaz mintzoGazteen suizidioaz mintzoPrebenitu al daiteke gazteen eta nerabeen suizidioa? Saiatu baino lehen abisatzen al dute? Nola? Nola lagundu? Zein da eskolaren papera? Eta irakasleena? Zergatik? Zergatik saiatzen dira gazteak bere buruz beste egiten? Fernando Trebol NUPeko psikologoarengana jo dugu erantzun bila.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Prebenitu al daiteke gazteen eta nerabeen suizidioa? Saiatu baino lehen abisatzen al dute? Nola? Nola lagundu? Zein da eskolaren papera? Eta irakasleena? Zergatik? Zergatik saiatzen dira gazteak bere buruz beste egiten? Fernando Trebol NUPeko psikologoarengana jo dugu erantzun bila.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>cca16125-4bcf-4e47-a54b-07d988f9e7a5Thu, 11 May 2023 09:00:00 +010016:06falsefull324243Garuneko tumore gaixtoenen kontrako bide berriakGaruneko tumore gaixtoenen kontrako bide berriakGlioblastoma da garuneko tumorerik hilgarriena helduetan. Gaur egun, ez dago terapia eraginkorrik. Nola lortu garuneko tumorerik beldurgarriena tratatzeko ate berriak zabaltzea? Nola luzatu gaixoen bizitza? Nola arindu egungo tratamenduen ondorioak? Hamar urte daramatza horren inguruan ikertzen Paula Aldaz, NUPeko irakaslea eta Navarrabiomedeko ikertzailea.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Glioblastoma da garuneko tumorerik hilgarriena helduetan. Gaur egun, ez dago terapia eraginkorrik. Nola lortu garuneko tumorerik beldurgarriena tratatzeko ate berriak zabaltzea? Nola luzatu gaixoen bizitza? Nola arindu egungo tratamenduen ondorioak? Hamar urte daramatza horren inguruan ikertzen Paula Aldaz, NUPeko irakaslea eta Navarrabiomedeko ikertzailea.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>3235190a-4592-46ff-a47f-b852753b8640Mon, 17 Apr 2023 09:00:00 +010015:08falsefull323233Esteetako mikrobiotaren sekretuakEsteetako mikrobiotaren sekretuakErdi bakterio, erdi gizaki gara. Gure gorputzean bakterioak, birusak, onddoak... bilioka bizi dira. Mikrobiota osatzen dute eta gehienak esteetan bizi dira. NUPeko ikertzaile talde batek bide terapeutiko berri bat aurkitu du bertan, bigarren motako diabetesa tratatzeko. Horrexegatik, microbiota probiotikoak eta diabetesa dugu gaur mintzagai, Mirian Araña biologoarekin.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Erdi bakterio, erdi gizaki gara. Gure gorputzean bakterioak, birusak, onddoak... bilioka bizi dira. Mikrobiota osatzen dute eta gehienak esteetan bizi dira. NUPeko ikertzaile talde batek bide terapeutiko berri bat aurkitu du bertan, bigarren motako diabetesa tratatzeko. Horrexegatik, microbiota probiotikoak eta diabetesa dugu gaur mintzagai, Mirian Araña biologoarekin.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>d153ec16-3c4c-40d4-8943-10439cf914faFri, 10 Mar 2023 09:00:00 +010014:11falsefull322223Traumatismo larrien ikerketaTraumatismo larrien ikerketaZergatik hiltzen dira traumatismo larriak dituzten pazienteak? Zergatik bizi dira? Non eta nola egin dituzte lesioak? Nola hobetu protokoloak? Pazientearen perfila aldatu egin da azken 20 urtetoan. Zaharrak erori egiten dira, gazteak beren buruaz beste egiten saiatzen dira. Datuek hala diote. Nafarroak badu Trauma Larrien Erregistroa, datu base hori duen komunitate bakarra estatuan. Gonbidatua: Tomás Belzunegi medikua eta Medikuntza Fakultateko dekano ordea.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Zergatik hiltzen dira traumatismo larriak dituzten pazienteak? Zergatik bizi dira? Non eta nola egin dituzte lesioak? Nola hobetu protokoloak? Pazientearen perfila aldatu egin da azken 20 urtetoan. Zaharrak erori egiten dira, gazteak beren buruaz beste egiten saiatzen dira. Datuek hala diote. Nafarroak badu Trauma Larrien Erregistroa, datu base hori duen komunitate bakarra estatuan. Gonbidatua: Tomás Belzunegi medikua eta Medikuntza Fakultateko dekano ordea.

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>fd548d86-294c-4222-bc34-b479b1a29b16Wed, 01 Feb 2023 09:00:00 +010013:31falsefull221212Bizikidetza, beraiek eta guBizikidetza, beraiek eta guInstitutu publikoetako ikasturte amaierako orletan, inon baino hobekiago antzematen da gurean aspalditik gertatzen ari den eraldaketa demografiko isila. Altsasun edo Tuteran, Burlatan eta Berriozarren. Iruñean, noski. Gure gizartea oraindik guztiz berea egin ez duen aldaketa. Orla horietan, aniztasuna da nagusi izenetan eta jatorrietan. Bizikidetza normalizatuaren islada? Izaskun Andueza NUPeko soziologoa “gu” berrien beharrez mintzo zaigu.

**

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Institutu publikoetako ikasturte amaierako orletan, inon baino hobekiago antzematen da gurean aspalditik gertatzen ari den eraldaketa demografiko isila. Altsasun edo Tuteran, Burlatan eta Berriozarren. Iruñean, noski. Gure gizartea oraindik guztiz berea egin ez duen aldaketa. Orla horietan, aniztasuna da nagusi izenetan eta jatorrietan. Bizikidetza normalizatuaren islada? Izaskun Andueza NUPeko soziologoa “gu” berrien beharrez mintzo zaigu.

**

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>e0219db3-ae82-44c8-8ee0-28eb2f3ff9d5Fri, 30 Dec 2022 09:00:00 +010018:02falsefull220202Sorginkeriaren zientziaSorginkeriaren zientziaXVII. mendearen hasieran, historiako sorgin-ehizarik handienari ekin zioten euskal lurretan. 1610eko Logroñoko autofedea izan zen gertakaririk sonatuena. Bere bizitza osoa eman du hori ikertzen Gustav Henningsen daniarrak, sorginkeria eta Inkisizio kontuetan munduko aditurik nagusia. Orain, bere funts dokumentala eta bibliografikoa NUPen da. Roldan Jimeno Aranguren bertako Idazkariarek ditu xehetasunak.

Musika: Arantzazu Calleja, Mursego: “Ez dugu nahi beste berorik”. Akelarre filma ( https://www.youtube.com/watch?v=RMl4bKHKu3M)

**

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>XVII. mendearen hasieran, historiako sorgin-ehizarik handienari ekin zioten euskal lurretan. 1610eko Logroñoko autofedea izan zen gertakaririk sonatuena. Bere bizitza osoa eman du hori ikertzen Gustav Henningsen daniarrak, sorginkeria eta Inkisizio kontuetan munduko aditurik nagusia. Orain, bere funts dokumentala eta bibliografikoa NUPen da. Roldan Jimeno Aranguren bertako Idazkariarek ditu xehetasunak.

Musika: Arantzazu Calleja, Mursego: “Ez dugu nahi beste berorik”. Akelarre filma ( https://www.youtube.com/watch?v=RMl4bKHKu3M)

**

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>42ff6180-1ca2-44c4-8303-e74e35f9ec5fWed, 30 Nov 2022 09:00:00 +010017:17falsefull219192Eskribau erdaldunak eta euskararen atzerakada NafarroanEskribau erdaldunak eta euskararen atzerakada Nafarroan1778. urtea, Nafarroan. Epaiketa bat. Funtzionari elebakarrak eta elebidunak aurrez-aurre. Prozesu judizial luze baten ondoren, azken hauek irabazten dute. Ondorioa: Nafarroako herri euskaldunen zerrenda murrizten da. Euskararen atzerakadan mugarri izan zen auziaren inguruko testuingurua ulertzen lagunduko digu Amaia Alvárez Berastegik, NUPeko Zuzenbidearen Historian doktoreak: “Hizkuntza aferak aspaldikoak baitira gurean”.

**

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>1778. urtea, Nafarroan. Epaiketa bat. Funtzionari elebakarrak eta elebidunak aurrez-aurre. Prozesu judizial luze baten ondoren, azken hauek irabazten dute. Ondorioa: Nafarroako herri euskaldunen zerrenda murrizten da. Euskararen atzerakadan mugarri izan zen auziaren inguruko testuingurua ulertzen lagunduko digu Amaia Alvárez Berastegik, NUPeko Zuzenbidearen Historian doktoreak: “Hizkuntza aferak aspaldikoak baitira gurean”.

**

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>852be9c5-9094-4096-a94b-9b62cd7b1ecbSat, 29 Oct 2022 09:00:00 +010016:14falsefull218182RENFE eta frankismoaren langile esklaboakRENFE eta frankismoaren langile esklaboakMilaka presok eta presok lan egin zuten esklabo moduan trenbidean 1938tik 1950eko hamarkadaren bukaera arte. Castejón-Cortes edo Altsasu-Agurain-Gasteiz burdinbideetako bikoizketak egin zituzten, besteak beste. RENFEk, lehenengo aldiz historian, aitortza egin die berriki. Nor ziren frankismoaren garaian hor aritutako langile esklaboak? Zenbat ote? Zergatik? Fernando Mendiolak, Nafarroako Oroimen Historikoaren Dokumentazio Funtsaren zuzendariak, ditu erantzunak.

***

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>Milaka presok eta presok lan egin zuten esklabo moduan trenbidean 1938tik 1950eko hamarkadaren bukaera arte. Castejón-Cortes edo Altsasu-Agurain-Gasteiz burdinbideetako bikoizketak egin zituzten, besteak beste. RENFEk, lehenengo aldiz historian, aitortza egin die berriki. Nor ziren frankismoaren garaian hor aritutako langile esklaboak? Zenbat ote? Zergatik? Fernando Mendiolak, Nafarroako Oroimen Historikoaren Dokumentazio Funtsaren zuzendariak, ditu erantzunak.

***

Zientziarako eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak eta Zientziako eta Berrikuntzako Ministerioak laguntza ematen dute

]]>e7f848f2-be3c-4bb5-b76b-ceab0b3cc2cbWed, 14 Sep 2022 09:00:00 +010017:43falsefull217172Globalizazioa kolokan ote?Globalizazioa kolokan ote?Krisi ekonomikoa, lehengaien krisia, osasun-krisia... globalizazioaren diskurtso hegemonikoa indarra galtzen ari da azken urte hauetan. Badirudi sistema kolokan dagoela. Hala diote han eta hemen. Globalizazioaren krisiaren aurrean ote gaude? Galdera honi erantzuten laguntzeko, Henrike Galartza dugu, Nafarroako Unibertsitate Publikoko ekonomialaria eta irakaslea.

]]>Krisi ekonomikoa, lehengaien krisia, osasun-krisia... globalizazioaren diskurtso hegemonikoa indarra galtzen ari da azken urte hauetan. Badirudi sistema kolokan dagoela. Hala diote han eta hemen. Globalizazioaren krisiaren aurrean ote gaude? Galdera honi erantzuten laguntzeko, Henrike Galartza dugu, Nafarroako Unibertsitate Publikoko ekonomialaria eta irakaslea.

]]>4146bf9d-8adc-41a4-a895-7bf4dd502037Fri, 10 Jun 2022 09:00:00 +010016:44falsefull216162En-kantu, kantu zaharren bilatzaileakEn-kantu, kantu zaharren bilatzaileakBa al zenekien baditugula konjuruak egiteko kantak? Ekaitzak eta kazkabarra uxatzeko abestiak? Nafarroako musika tradizionala bildu, aztertu, moldatu eta biziberritzen ari da NUPen sortutako Enkantu taldea, Ondare ez Materialaren Katedrarekin batera. Musikari eta lurraldeari lotutako egitasmo honetaz mintzo zaigu Igor Saenz etnomusikologoa atal honetan.

]]>Ba al zenekien baditugula konjuruak egiteko kantak? Ekaitzak eta kazkabarra uxatzeko abestiak? Nafarroako musika tradizionala bildu, aztertu, moldatu eta biziberritzen ari da NUPen sortutako Enkantu taldea, Ondare ez Materialaren Katedrarekin batera. Musikari eta lurraldeari lotutako egitasmo honetaz mintzo zaigu Igor Saenz etnomusikologoa atal honetan.

]]>ae786fd4-b57b-47fd-9b3b-5ffb3af7c3b0Mon, 09 May 2022 09:00:00 +010014:48falsefull215152Abiesnea, esnea ekoizteko alternatiba berriaAbiesnea, esnea ekoizteko alternatiba berriaEsnea ezinbesteko elikagaia da giza osasunerako. Hala ere, biztanleen %30 inguru intolerantziaren bat du kontsumitzean. Intolerantzia eragin dezakeen osagaietako bat beta-kaseina proteina da, A1 motakoa denean. Arazo hori dutenentzako irtenbidea izan litekeena aurkitu du NUPeko ISFOOD Institutuak: Abiesnea. A2 proteina besterik ez duen esnea ekoizten duen behi talde bat eratu dute Josean Mendizabal eta Olaia Urrutia ikertzaileek, besteak beste.

]]>Esnea ezinbesteko elikagaia da giza osasunerako. Hala ere, biztanleen %30 inguru intolerantziaren bat du kontsumitzean. Intolerantzia eragin dezakeen osagaietako bat beta-kaseina proteina da, A1 motakoa denean. Arazo hori dutenentzako irtenbidea izan litekeena aurkitu du NUPeko ISFOOD Institutuak: Abiesnea. A2 proteina besterik ez duen esnea ekoizten duen behi talde bat eratu dute Josean Mendizabal eta Olaia Urrutia ikertzaileek, besteak beste.

]]>c986f717-d025-4a3b-a6f5-ec6822ab86ffThu, 31 Mar 2022 09:00:00 +010016:24falsefull214142Ibai ertzeko lezioakIbai ertzeko lezioakUrari buruz asko hitz egiten omen dugu eta ibaiei buruz berriz gutxi. Atal honetan, ibaiei buruzko hamar gai, hamar lezio, jorratuko ditugu, NUPeko Zientzien Didaktikan doktore den Julia Ibarra biologoaren eskutik. Ba al zenekien gure ibaiek gero eta ur gutxiago daramatela? Eta nitratoak direla bere etsai isilak? Eta ibaiak bereak diren eremuak berreskuratzen saiatuko dela?

]]>Urari buruz asko hitz egiten omen dugu eta ibaiei buruz berriz gutxi. Atal honetan, ibaiei buruzko hamar gai, hamar lezio, jorratuko ditugu, NUPeko Zientzien Didaktikan doktore den Julia Ibarra biologoaren eskutik. Ba al zenekien gure ibaiek gero eta ur gutxiago daramatela? Eta nitratoak direla bere etsai isilak? Eta ibaiak bereak diren eremuak berreskuratzen saiatuko dela?

]]>20728741-577f-4d67-94c2-c10df12e8c49Mon, 28 Feb 2022 09:00:00 +010016:38falsefull113131Eye tracking, begitara begiraEye tracking, begitara begiraBegiekin idatzi, begiekin deitu igogailuari, begiekin kafea eskatu… Norbaitek esan bazigun duela hogei urte begiradarekin mintzatzeko aukera izanen genuela, sinetsiko al zenuen? 12. atal honetan eye tracking teknologia zer den azalduko digu Arantxa Villanuevak, Nafarroko Unibertsitate Publikokoko ingeniari doktoreak.

]]>Begiekin idatzi, begiekin deitu igogailuari, begiekin kafea eskatu… Norbaitek esan bazigun duela hogei urte begiradarekin mintzatzeko aukera izanen genuela, sinetsiko al zenuen? 12. atal honetan eye tracking teknologia zer den azalduko digu Arantxa Villanuevak, Nafarroko Unibertsitate Publikokoko ingeniari doktoreak.

]]>ab1b4e11-7222-4e45-943f-9beac339bbf3Mon, 13 Dec 2021 09:00:00 +010014:15falsefull112121Ze gertatzen ari da Mendebaldeko Saharan?Ze gertatzen ari da Mendebaldeko Saharan?Mendebaldeko Saharan gerra hotsak entzuten dira berriz ere. Basamortuan jaiotako gazteak etsiturik dira eta armen bidea aukeratu omen dute 50 urte dirauen gatazka honi irtenbidea eman asmoz. Saharar herriaren esperantza bakarra emakumeengan dagoela uste du Carlos Vilchesek NUPeko soziologia doktoreak.

]]>Mendebaldeko Saharan gerra hotsak entzuten dira berriz ere. Basamortuan jaiotako gazteak etsiturik dira eta armen bidea aukeratu omen dute 50 urte dirauen gatazka honi irtenbidea eman asmoz. Saharar herriaren esperantza bakarra emakumeengan dagoela uste du Carlos Vilchesek NUPeko soziologia doktoreak.

]]>bc4ecb7d-afcd-415f-8104-e095feac73d8Mon, 08 Nov 2021 09:00:00 +010015:11falsefull111111Xirmendu galduaren bilaXirmendu galduaren bilaNola berreskuratzen dira aitzinako mahastiak XXI. Mendeko ardo berriak egiteko? Hainbat arrazoirengatik desagertu ziren mahats-barietateen bila joan gara. Arkeologiaren eta zientzia-fikzioaren arteko berreskuratze lan zehatza eta zorrotza ezagutuko dugu atal honetan. Retroberrikuntza deitzen dio Gontzaga Santesteban NUPeko irakasleak eta mahastizaintzan adituak.

]]>Nola berreskuratzen dira aitzinako mahastiak XXI. Mendeko ardo berriak egiteko? Hainbat arrazoirengatik desagertu ziren mahats-barietateen bila joan gara. Arkeologiaren eta zientzia-fikzioaren arteko berreskuratze lan zehatza eta zorrotza ezagutuko dugu atal honetan. Retroberrikuntza deitzen dio Gontzaga Santesteban NUPeko irakasleak eta mahastizaintzan adituak.

]]>adfd1073-4676-496f-8f3a-dc17604f4ab9Fri, 17 Sep 2021 09:00:00 +010014:18falsefull110101Birusak eta bakterioak izurrie aurre egiteko?Birusak eta bakterioak izurrie aurre egiteko?Gizon-emakumeok betidanik izan diogu beldurra laboreetako izurriei, eta hamaika modutara saitatu gara zomorroak akabatzen. Izurriteen kontra egin al daiteke pestizida kimikoak erabili gabe? Iñigo Ruiz de Escudero entomologoak 20 urte daramazki NUPen birusekin eta bakteriekin biointsektizidak garatzeko lanetan. Zertarako? Bada pestizida kimikoei alternatiba bat emateko.

]]>Gizon-emakumeok betidanik izan diogu beldurra laboreetako izurriei, eta hamaika modutara saitatu gara zomorroak akabatzen. Izurriteen kontra egin al daiteke pestizida kimikoak erabili gabe? Iñigo Ruiz de Escudero entomologoak 20 urte daramazki NUPen birusekin eta bakteriekin biointsektizidak garatzeko lanetan. Zertarako? Bada pestizida kimikoei alternatiba bat emateko.

]]>7bbc6ef3-4f14-46a4-a42c-4675d67b1b40Mon, 07 Jun 2021 09:00:00 +010013:28falsefull1991Zertan dira balore demokratikoak pandemia garaian?Zertan dira balore demokratikoak pandemia garaian?Aldatu al dira balio demokratikoak gazteengan pandemiarekin? Koronabirusa lehertu zenetik aldatu al dira hiritartasun gaitasunak? Zer diote unibertsitatean hasi berriak diren gazteek? Horixe neurtu nahi izan dute Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikasleen artean egindako ikerketan. Unax Flores psikologoarekin eta Maider Pérez de Villarreal etologoarekin mintzatu gara.

]]>Aldatu al dira balio demokratikoak gazteengan pandemiarekin? Koronabirusa lehertu zenetik aldatu al dira hiritartasun gaitasunak? Zer diote unibertsitatean hasi berriak diren gazteek? Horixe neurtu nahi izan dute Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikasleen artean egindako ikerketan. Unax Flores psikologoarekin eta Maider Pérez de Villarreal etologoarekin mintzatu gara.

]]>31ef0ad9-236e-4853-bd4c-691ea747cf48Mon, 17 May 2021 09:00:00 +010015:37falsefull1881Zer da zientzia zuretzat?Zer da zientzia zuretzat?Ezin uka, zientziaz inguraturik bizi gara, zientziaz blai. Transgenikoez mintzatzen gara azokan, klima aldaketaz nonahi, dopinez lagunartean, kimikoez ile-apaindegian... Gizakiok erabaki asko hartzen ditugu egunerokoan eta horiei aurre egiteko irizpideak behar ditugu. Martin Larrazak, Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreordeak lagunduko digu zientzia deritzon hori zer den ulertzen.

]]>Ezin uka, zientziaz inguraturik bizi gara, zientziaz blai. Transgenikoez mintzatzen gara azokan, klima aldaketaz nonahi, dopinez lagunartean, kimikoez ile-apaindegian... Gizakiok erabaki asko hartzen ditugu egunerokoan eta horiei aurre egiteko irizpideak behar ditugu. Martin Larrazak, Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreordeak lagunduko digu zientzia deritzon hori zer den ulertzen.

]]>12d6eff5-21c4-4235-804e-5fd5c889b6e0Wed, 05 May 2021 09:00:00 +010011:06falsefull1771Eredu matematikoek minbiziaren kontra?Eredu matematikoek minbiziaren kontra?Eredu matematikoek minbizia hobeto ezagutzen lagundu al dezakete? Gaixotasun kroniko bat izateko arrisku-faktoreak azter ditzakete ekuazioek? Aritz Adin matematikariak lagunduko digu erantzunak bilatzen. Gaixotasunen irudikapen kartografikoan egiten du lana berak. Minbiziagatik – eta beste gaixotasun kroniko batzuengatik – hiltzeko arriskuaren patroiak kalkulatzeko aplikazioa jarri du martxan NUPeko bere ikerketa taldeak.

]]>Eredu matematikoek minbizia hobeto ezagutzen lagundu al dezakete? Gaixotasun kroniko bat izateko arrisku-faktoreak azter ditzakete ekuazioek? Aritz Adin matematikariak lagunduko digu erantzunak bilatzen. Gaixotasunen irudikapen kartografikoan egiten du lana berak. Minbiziagatik – eta beste gaixotasun kroniko batzuengatik – hiltzeko arriskuaren patroiak kalkulatzeko aplikazioa jarri du martxan NUPeko bere ikerketa taldeak.

]]>f587c7dc-c37d-4b24-8272-cf04ecea0ebaMon, 26 Apr 2021 09:00:00 +010012:07falsefull1661Gero eta lodiagoak al dira umeak?Gero eta lodiagoak al dira umeak?Osasunaren Mundu Erakundeak esandakoaren arabera, obesitatearen eraginez, bizi-itxaropenak behera egingo du etorkizunean. Europako nerabeak eta umeak gero eta lodiagoak dira, elikadura kaskartzen ari delako eta sedentarismoa gailentzen. XXI. mendeko izurrite ixila al dugu hau? Zer diote azkeneko ikerketek? Idoia Labaien Biologian doktoreak ditu erantzunak bostgarren saio honetan.

]]>Osasunaren Mundu Erakundeak esandakoaren arabera, obesitatearen eraginez, bizi-itxaropenak behera egingo du etorkizunean. Europako nerabeak eta umeak gero eta lodiagoak dira, elikadura kaskartzen ari delako eta sedentarismoa gailentzen. XXI. mendeko izurrite ixila al dugu hau? Zer diote azkeneko ikerketek? Idoia Labaien Biologian doktoreak ditu erantzunak bostgarren saio honetan.

]]>e2e4dfb9-babe-4721-bebf-86239beb8438Wed, 14 Apr 2021 09:00:00 +010015:25falsefull1551Saguzarrak al dira koronabirusaren errudunak?Saguzarrak al dira koronabirusaren errudunak?Covid-19 birusaren jatorria saguzarretan egon daitekeela zabaldu da azkeneko urtean. Ez dago horren ebidentzia zientifikorik. Maria Napal biologoak azaldu digunez 1.300 saguzar-espezie goiti daude munduan eta funtzio ekologiko garrantzitsuak betetzen dituzte. Bere esanetan, saguzarrak ez dira errudunak, gizakiok sortu dugun eredua baizik.

]]>Covid-19 birusaren jatorria saguzarretan egon daitekeela zabaldu da azkeneko urtean. Ez dago horren ebidentzia zientifikorik. Maria Napal biologoak azaldu digunez 1.300 saguzar-espezie goiti daude munduan eta funtzio ekologiko garrantzitsuak betetzen dituzte. Bere esanetan, saguzarrak ez dira errudunak, gizakiok sortu dugun eredua baizik.

]]>4f399e85-d8a5-4904-bcc9-471cbbe1eb25Mon, 22 Mar 2021 09:00:00 +010014:13falsefull1441Zer da ekonomia zirkularra?Zer da ekonomia zirkularra?Azkeneko mendean, oreka naturala hankaz gora jarri dugu, eta neurri zorrotzak hartu ezean, lurrari egindako kaltea konponezina izango da. Hortarako, ekonomia sistema osoa aldatu behar da. Kontsumoa birpensatu, bidaiak, merkantzien garraioa, elikadura, materialak... Ekonomia zirkularra izan al daiteke konponbideetako bat? Natxo Irigoienek, NUPeko adituak ditu erantzunak

]]>Azkeneko mendean, oreka naturala hankaz gora jarri dugu, eta neurri zorrotzak hartu ezean, lurrari egindako kaltea konponezina izango da. Hortarako, ekonomia sistema osoa aldatu behar da. Kontsumoa birpensatu, bidaiak, merkantzien garraioa, elikadura, materialak... Ekonomia zirkularra izan al daiteke konponbideetako bat? Natxo Irigoienek, NUPeko adituak ditu erantzunak

]]>db1d08f6-561d-4ad2-825a-92fc242ebc36Mon, 01 Mar 2021 09:00:00 +010015:30falsefull1331Zientzia ba al da nesken kontua?Zientzia ba al da nesken kontua?Unibertsitateetako geletan gehiago dira emakumeak gizonezkoak baino. Badira ordea salbuespen garrantzitsuak eta esanguratsuak:  ingeniaritzetan, fisikan , matematikan, datuen zientzia edota konputazioan… Zergatik? 

Oso txikitatik neskei zientzia eta teknologia mutilen kontua direla erakusten zaielako AKASO? Neskentzat beste lanbide batzuk egokiagoak direla transmititzen dugulako ote?

]]>Unibertsitateetako geletan gehiago dira emakumeak gizonezkoak baino. Badira ordea salbuespen garrantzitsuak eta esanguratsuak:  ingeniaritzetan, fisikan , matematikan, datuen zientzia edota konputazioan… Zergatik? 

Oso txikitatik neskei zientzia eta teknologia mutilen kontua direla erakusten zaielako AKASO? Neskentzat beste lanbide batzuk egokiagoak direla transmititzen dugulako ote?

]]>68094a18-eeb8-464a-8eba-e012e8d524d8Wed, 10 Feb 2021 09:00:00 +010014:37falsefull1221Adimen artifiziala, emozioak eta etorkizuneko zinemaAdimen artifiziala, emozioak eta etorkizuneko zinemaGure emozioak irakurtzeko gai den makina asmatzen ari dira Nafarroako Unibertsitate Publikoan. Emotional Films du izena proiektuak eta gai izan nahi du film baten gidoia aldatzeko, ikuslearen aurpegian antzematen diren sentimenduen arabera.

Proiektu honek aldaketa izugarria dakarki eta mugarria izan daiteke, entretenimenduaren unibertsoan baita hezkuntza munduan ere.

]]>Gure emozioak irakurtzeko gai den makina asmatzen ari dira Nafarroako Unibertsitate Publikoan. Emotional Films du izena proiektuak eta gai izan nahi du film baten gidoia aldatzeko, ikuslearen aurpegian antzematen diren sentimenduen arabera.

Proiektu honek aldaketa izugarria dakarki eta mugarria izan daiteke, entretenimenduaren unibertsoan baita hezkuntza munduan ere.

]]>fc4c4df5-42dd-49c7-ab62-5e669ff227f8Thu, 21 Jan 2021 09:00:00 +010017:04falsefull1111Zientziaz mintzoZientziaz mintzoZein da mugikorrik egokiena niretzat? Zer da medikuak egin behar didan erresonantzia magnetiko hori? Egia al da Piriniotako ibonak desagertu egin behar direla 30 urtean? Nola dakit arnasten ari naizen airea, aire garbia dela? Irizpide zientifiko-teknologikoak behar ditugu hainbat galderei erantzuna emateko eta egunerokoan erabakiak hartzeko. Eta horretarako, garrantzitsua da gutxieneko zientzia-ezagutza edukitzea.

]]>Zein da mugikorrik egokiena niretzat? Zer da medikuak egin behar didan erresonantzia magnetiko hori? Egia al da Piriniotako ibonak desagertu egin behar direla 30 urtean? Nola dakit arnasten ari naizen airea, aire garbia dela? Irizpide zientifiko-teknologikoak behar ditugu hainbat galderei erantzuna emateko eta egunerokoan erabakiak hartzeko. Eta horretarako, garrantzitsua da gutxieneko zientzia-ezagutza edukitzea.

]]>52770ba9-5ff6-435f-9d55-4f8b795f7a11Wed, 20 Jan 2021 09:00:00 +010011:58falsetrailer11